حضرت ,امام ,زهرا ,مجازات ,الگوی ,برنامه ,حضرت زهرا ,حضرت امام ,سلام‌الله عليها ,زهرا سلام‌الله ,محمد هاشمی ,زهرا سلام‌الله عليها ,صدای جمهوری ماجرای توهین به حضرت زهرا با الگو معرفی نمودن اوشین-درمصاحبه رادیو

واكنش امام خميني (ره) در خصوص اين مسئله؛
در اين خصوص دو نقل را بيان مي‌كنيم كه در دو منبع مختلف اشاره شده است.


1. گزارش اول مربوط است به نقل روزنامه كيهان در خصوص اين مسئله؛
هشتم بهمن ماه سال67 و به مناسبت تولد حضرت زهرا (سلام الله عليها) و روز زن، راديوي جمهوري اسلامي ايران در برنامه‌اي به نام سلام، صبح به خير در گزارشي از مخاطبينش مي‌پرسد: به نظر شما الگوي امروز زنان ايراني چه كسي است؟. اكثر مخاطبين، حضرت فاطمه را الگوي خود معرفي مي‌نمايند اما يكي از مصاحبه‌شوندگان در كمال تعجب مي‌گويد: «الگوي مناسب زنان ايراني اوشين است!». اوشين نام شخصيت اصلي داستان سريالي ژاپني به نام سال‌هاي دور از خانه بود كه آن روزها از سيما پخش مي‌شد. حضرت روح الله (ره) فرداي آن روز در واكنش به اين ماجراي موهن، طي پيامي رسمي و علني به شدت محمد هاشمي (رئيس وقت صدا و سيما) را مورد عتاب قرار مي‌دهند و مي فرمايند:
آقاي محمد هاشمي
مديرعامل صدا و سيماي جمهوري اسلامي
با كمال تاسف و تأثر روز گذشته (روز شنبه 8 بهمن) از صداي جمهوري اسلامي مطلبي در مورد الگوي زن پخش گرديده است كه انسان شرم دارد بازگو نمايد. فردي كه اين مطلب را پخش كرده است تعزير و اخراج مي‌گردد و دست‌اندركاران آن تعزير خواهند شد. در صورتي كه ثابت شود قصد توهين دركار بوده است، بلاشك فرد توهين‌كننده محكوم به اعدام است. اگر بار ديگر از اين گونه قضايا تكرار گردد، موجب تنبيه و توبيخ و مجازات شديد و جدي مسئولين بالاي صدا و سيما خواهد شد. البته در تمامي زمينه‌ها قوه قضاييه اقدام مي‌نمايد. (صحيفه نور ، جلد 21 : ص 76)
بعدها 4 تن از دست‌اندركاران آن برنامه از جمله مدير گروه معارف، سردبير برنامه‌هاي ويژه عقيدتي سياسي، مسئول نظارت بر برنامه به 4 سال حبس تعزيري و 40 ضربه شلاق محكوم شدند.


2. نقل آقاي محمد هاشمي، رييس صدا و سيما در اين مقطع، مندرج در مجله حضور؛
«راديو به مناسبت شهادت حضرت زهرا (سلام‌الله عليها) يك مصاحبه‌اي داشت. زماني بود كه ما اوشين را پخش مي‌كرديم. از دختر خانمي مي‌پرسند الگوي شما كيست؟ مي‌گويد اوشين. گوينده مي‌گويد الگوي شما بايد حضرت زهرا (سلام‌الله عليها) باشد چرا اوشين؟ مي‌گويد: حضرت زهرا (سلام‌الله عليها) مال 1400 سال پيش است. ما يك الگوي امروزي مي‌خواهيم... برنامه زنده بود و راديو آن را پخش كرده بود. امام به آقاي ميرعماد دادستان عمومي دستور دادند كه موضوع را بررسي كنند و اگر اين برنامه با قصد پخش شده، افراد را اعدام كنند. چون توهين به حضرت زهرا (سلام‌الله عليها) بود. آقاي ميرعماد احكامي صادر كرد. شش هفت نفر محكوم شدند. از 5 سال انفصال تا شلاق. اما حكم اعدام به كسي ندادند. رفتم خدمت امام و گفتم من مقصرم. من مسئول صداوسيما هستم اگر اينها را مجازات كنيد ديگر در صداوسيما سنگ روي سنگ بند نمي‌شود و من نمي‌توانم آنجا را اداره كنم. خواهش مي‌كنم شما مرا مجازات كنيد. امام گفت بنويس، من آنها را عفو مي‌كنم.

تحليل اول بر اساس متن صحيفه نور (مجموعه بيانات، اعلاميه‌ها و ...) حضرت امام (ره) و ديگري بر اساس نظر يكي از مسئولين مسقيم اين مقطع زماني بود. با توجه به مطالب ذكر شده، عين صحبت امام ناظر به اعدام هيچ يك از افراد ياد شده نيست. بلكه ايشان حكم فقهي يك مسئله را طرح كرده و از قوه قضاييه به عنوان مجري اجراي قوانين، مي‌خواهند كه مسئله را به صورت دقيق پيگيري كنند. اين امر نشان مي‌دهد امام در اين خصوص خواسته‌اند مسائل طبق قوانين پي‌گيري شود و هيچ كس از اجراي قانون مصون تلقي نشود. نه اين‌كه بدون رعايت هيچ قانوني امام از همان ابتدا بگويند تمام افراد مرتبط با اين موضوع بايد اعدام شوند. بر اين اساس واكنش امام (ره) در اين رابطه از چند زاويه قابل بررسي است:
1- بر اساس احكام اسلام توهين به ساحت مقدس پيامبر(ص) و ائمه هدي (ع) در حكم ارتداد است.
2- اشاره حضرت امام مبني بر عاملان اين جريان مبتني بر تعمد هتاكان ،است نه سهو آن
3- هيج كسي در اين رابطه به اعدام محكوم نشد،بلكه تعدادي از عوامل محكوم و عده اي نيز تبرئه شدند
4- آيا شخصيت حضرت زهرا(س) با آن فضائل ،كه بر اساس نص صريح سرور زنان دو عالم است قابل قياس با يك بازيگر تلويزيوني با ان ويژگي هاست؟

اما اين بخش از سوال كه :
آيا كسي حضرت زهر را الگو نداند به ايشان توهين كرده و مرتكب گناه است؟
همان‌گونه كه در بخش قبلي نقل شد، مطالب پخش شده به نوعي نفي شخصيت حضرت زهرا (سلام‌الله عليها) به عنوان يك الگوست. استفاده از محدوده زماني در خصوص حضرت زهرا (سلام‌الله عليها) نوعي نفي الگو بودن ايشان است، اين امر از نظر حضرت امام به عنوان يك مرجع تقليد و متخصص در شناخت موضوعات مسائل ديني، و همچنين عموم جامعه ايران در آن زمان، نوعي توهين به يكي از معصومين تلقي شده و طبق احكام اسلامي اگر كسي به صورت عمدي اقدام به اين امر كند مصداق ارتداد محسوب شده مجازات مرتبط با آن را به دنبال خواهد داشت و حكم ارتداد در صورت احراز تمامي شرايط آن جاري مي‌شود.
از جمله مواردي كه موجب ارتداد است، اهانت از روي عمد به پيامبر و خاندان ايشان است. بر اين اساس توهين به حضرت زهرا (سلام‌الله عليها) نيز از مصاديق اين حكم الهي است و حضرت امام به عنوان يك مرجع تقليد اين نوع از بيان را مصداق اين حكم الهي دانسته‌اند. اما براي تطبيق حكم ارتداد بايستي اولاً عنوان قصد توهين ثابت شده و ثانياً شرط بيان از روي عمد نيز مطرح باشد. از اين‌رو مي‌بينيم كه حضرت امام خميني (ره) در بيان خود مجازات را اولاً به شرط اثبات قصد توهين بودن دانسته و در مرحله بعد شرط انجام از روي عمد را در اين ماجرا دخيل مي‌دانند و از قوه قضاييه مي‌خواهند كه ابعاد ماجرا را بررسي و حكم قانوني را صادر نمايد. چنانچه در منابع اشاره شده است، بررسي‌هاي قوه‌قضائيه نتوانست عمد بودن را در اين خصوص ثابت كند از اين رو حكم مجازات ارتداد براي هيچ يك از متهمان اين مسئله صادر نشد. 
اما اين بخش از سوال كه :
آيا وظيفه واكنش اين گونه است؟
شايد اين بخش از مسئله شما را در قسمت‌هاي قبل مورد اشاره قرار داده‌ايم. اما در يك جمع‌بندي مي‌توان اشاره كرد؛ اگر در جامعه اسلامي نسبت به موضوعات ديني حساسيت‌هاي منطقي وجود نداشته باشد، عملكرد دشمنان اسلام و ايران به مرور هويت اسلامي جامعه را از بين خواهند برد. اين امور همچون مرزهاي اصلي دين هستند كه اگر از آن حفاظت‌هاي لازم صورت نگيرد خواه ناخواه اصل دين و ديانت مورد هجمه قرار گرفته و در نهايت نيز ممكن است اصل و اساس ديانت از ميان برود. بر اين اساس اين واكنش نه تنها درست بلكه جزء وظايف رهبر ديني يك جامعه اسلامي است كه از مرزهاي ديني مردم حفظ و حراست كند.
اما اين بخش از سوال كه :
اگر اين واكنش بجاست ديگر كوتاه آمدن معنا ندارد؟
همانگونه كه اشاره شد؛ امام در خصوص اين مسئله حكم اعدام صادر نكردند كه بخواهند از آن عدول كنند. چراكه اصولاً روش و منش حضرت امام (ره) به گونه‌اي نبود كه در مسائل ديني و حتي مسائل سياسي، عقب‌نشيني كنند. يعني اگر يك موضوع براي ايشان قطعيت پيدا مي‌كرد ديگر وساطت‌هاي ديگران نمي‌توانست در اراده ايشان خللي وارد كند. در مورد موضوع مورد بحث نيز حضرت امام پيگيري مسئله را از قوه‌قضاييه مي‌خواهند كه اگر ادله موضوع ثابت است در اجراي احكام الهي درنگ نكنند. و همانگونه كه اشاره شد، براي قوه قضائيه تعمد مسئله ثابت نشده و از اين جهت مجازات مورد اشاره شما براي هيچ كدام از افراد موضوع صادر نشد كه كسي بخواهد نسبت به عدم اجراي آن وساطت كرده و نظر حضرت امام را برگرداند. در خصوص مجازات‌هاي ديگر نيز، عفو محكومين از جمله اختيارات ولي‌فقيه است كه بر اساس تشخيص ايشان براي محكومين قابل اجراست. اما اين‌كه بگوييم هيچ مجازاتي براي اين امر صورت نگرفت قابل قبول نيست./
منبع:پرسمان، اداره مشاوره نهاد رهبري،

                                          ***

٢ - در روز شنبه 8 بهمن 67 در یک برنامه رادیویی، مطالبی درباره الگوی زن مسلمان پخش شد. مجری این برنامه درباره الگو قراردادن «اوشین» شخصیت زن سریال ژاپنی پرطرفدار «سال های دور از خانه» و یا حضرت فاطمه زهرا (س) مطلبی گفت که شائبه توهین را به ذهن متبادر می ساخت. امام خمینی(ره) در پی پخش این برنامه، در نامه ای خطاب به آقای محمد هاشمی مدیرعامل وقت سازمان صدا و با کمال تأسف و تأثر روز گذشته از صدای جمهوری اسلامی چنین مرقوم فرمود: «با کمال تأسف و تأثر روز گذشته از صدای اسلامی مطلبی در مورد الگوی زن پخش گردیده‌است که شرم دارد بازگو نماید. فردی که این مطلب را پخش کرده است تعزیر و اخراج می‌گردد، و دست اندرکاران آن تعزیر خواهند شد. در صورتی که ثابت شود قصد توهین در کار بوده است، بلاشک فرد توهین کننده محکوم به اعدام است. اگر بار دیگر از اینگونه قضایا تکرار گردد، موجب تنبیه و توبیخ و مجازات شدید و جدی مسئولین بالای صدا و سیما خواهد شد . البته در تمامی زمینه ها قوه قضائیه اقدام می نماید. 9/11/67 – روح‌الله الموسوی‌الخمینی»
٣ - پس از ارسال نامه امام خمینی، تلفنگرامی از سوی آقای سید عبدالکریم موسوی اردبیلی رئیس دیوان عالی کشور، به این شرح مخابره شد: « بسمه تعالی. محضر مبارک حضرت آیت الله العظمی امام خمینی – مدظله العالی. درباره محکومیت مسئولین چهارگانه پخش الگوی زن، من با قاضی محکمه صحبت کردم. جرم آنها تسامح و سهل انگاری در انجام وظیفه خطیری است که در عهده دارند و از نظر قضایی با توجه به حساسیت مسئولیت، مجازات نامتناسب نیست ولی گفته می‌شود این افراد خدمتگزاران خوبی هستند و قرینه‌ای بر سوءنیت موجود نیست و این ایام هم به وجود آنها نیاز است. به نظر می‌رسد این برخورد موجب تنبه آنان شود که دیگر این قبیل سهل انگاری ها تکرار نشود . بنده درخواست عفو آنها را از همه مجازات‌های تعیین شده در حکم از حضورتان دارم .12/11/67 – عبدالکریم موسوی.[ بسمه تعالی. خدمت حضرت امام متن قرائت شد، فرمودند: عفو نمودم. 12/11/67 –انصاری]
4- مجازات چند تن از مسئولین صدای جمهوری اسلامی ایران در رادیوهای خارجی بازتاب زیادی داشت . رادیو مونت کارلو در بخش خبری سه شنبه خود گزارش داد: « امام خمینی به دنبال پخش یک برنامه رادیویی که ضداسلامی تشخیص داده شد، به مسئولین رادیو هشدار داد و بعد از پیگیری مسئله، چهار تن از مسئولین رادیو به تحمل زندان محکوم شدند. این افراد از اعدام نجات یافتند. [امام] خمینی قبلاً اعلام کرده بود که اگر ثابت شود این افراد قصد توهین داشتند، اعدام می‌شوند. علت خشم رهبر مذهبی ایران، پخش یک برنامه به مناسبت سالروز تولد [حضرت] فاطمه(س) الگوی زن ایرانی است.»
/خاطرات رفسنجانیخاطره روز 11 بهمن سال 1367

                                                      ***

 

یکی از مشهورترین و در عین حال جنجالی ترین برنامه های تلویزیونی در طول سالهای دهه شصت، سریال «سالهای دور از خانه» بود که البته به نام قهرمان داستان، «اوشین» مشهور شد.[۱] داستان «اوشین» مجموعه‌ای درام است که شخصیت اصلی آن زنی به نام اوشین تانوکورا، در سنین پیری خاطرات زندگی سختش از زمان تولد در خانواده فقیر روستابی و سپس کارگری در منازل تا روزی که صاحب و مالک بزرگترین فروشگاه‌های زنجیره‌ای در ژاپن می‌شود، را روایت می‌کند و مشکلات و سختی‌های ژاپن را در زمان جنگ جهانی دوم به تصویر می‌کشد.

 

این سریال که پخش آن در ایران از سال ۱۳۶۵ شروع شد و نیز سریال مشابه «داستان زندگی» (که با نام قهرمان زن آن هانیکو مشهور شد) داستان رشد و توسعه جامعه سنتی ژاپن در نیمه اول قرن بیستم را بیان می کند که با زلزله، جنگ و نیز تعارضات فرهنگی دو نسل همراه است. به همین جهت سریال اوشین بواسطه شباهت های فرهنگ شرقی با ایران و نیز همذات پنداری مردمی که سختی های دوران جنگ را تحمل می کردند با دوران جنگ جهانی در ژاپن، تأثیر فرهنگی زیادی بر جامعه آن روز ایران بر جا گذاشت و تبدیل به یک مد فرهنگی گردید. به عنوان مثال فروشگاه‌های لباس‌های دست دوم، نام تاناکورا را از نام فامیل اوشین تانوکورا که در سریال صاحب و گرداننده فروشگاه‌های زنجیره‌ای تانوکورا بود، وام گرفته‌اند. اما تأثیرات دیگر این مجموعه زمانی مشخص گردید که یک مصاحبه جنجالی از رادیو، سر و صدای فراوانی به پا کرد.

 

چندی پس از پخش این سریال، در سالروز تولد فاطمه زهرا(س) و روز زن(هفتم بهمن ماه ۱۳۶۷) برنامه‌ای رادیو با عنوان «سلام، صبح به خیر» پخش شد که از مخاطبین می پرسید: «به نظر شما الگوی امروز زنان ایرانی چه کسی است؟». علی رغم نام بردن اکثر پاسخ دهندگان از فاطمه به عنوان الگو، یکی از مخاطبین از اوشین به عنوان الگویش نام برده و در پاسخ به گوینده که ‌پرسیده بود چرا الگوی شما حضرت زهرا نیست، گفته بود: «حضرت زهرا مال ۱۴۰۰ سال پیش است. ما یک الگوی امروزی می‌خواهیم…»

 

فردای آن روز روزنامه کیهان این ماجرای بی سابقه را منعکس و به رئیس وقت صدا و سیما (محمد هاشمی برادر آقای هاشمی رفستجامی که به مدت یک دهه ریاست رسانه ملی را بر عهده داشت) اعتراض کرد. محمد هاشمی در گفتگویی که با بهروز افخمی – که در آن زمان مدیر شبکه دوم سیما بود – انجام داده در این باره می گوید: «رادیو به مناسبت شهادت حضرت زهرا(س) یک مصاحبه‌ای داشت. زمانی بود که ما اوشین را پخش می‌کردیم. از دختر خانمی می‌پرسند الگوی شما کیست؟ می‌گوید اوشین. گوینده می‌گوید الگوی شما باید حضرت زهرا(س) باشد چرا اوشین؟ می‌گوید: حضرت زهرا(س) مال ۱۴۰۰ سال پیش است. ما یک الگوی امروزی می‌خواهیم… برنامه زنده بود و آقای جعفری جلوه که در رادیو بود آن را پخش کرده بود.»

 

حضرت امام(ره) هم پس از اطلاع از این رخداد موهن، طی پیامی رسمی و علنی به شدت محمد هاشمی (رئیس وقت صدا و سیما) را مورد عتاب قرار داده و فرمودند:

 

«آقای محمد هاشمی

 

مدیرعامل صدا و سیمای جمهوری اسلامی

 

با کمال تأسف و تأثر روز گذشته (روز شنبه ۸ بهمن) از صدای جمهوری اسلامی مطلبی در مورد الگوی زن پخش گردیده است که انسان شرم دارد بازگو نماید. فردی که این مطلب را پخش کرده است تعزیر و اخراج می‌گردد و دست‌اندرکاران آن تعزیر خواهند شد. در صورتی که ثابت شود قصد توهین درکار بوده است، بلاشک فرد توهین‌کننده محکوم به اعدام است. اگر بار دیگر از این گونه قضایا تکرار گردد، موجب تنبیه و توبیخ و مجازات شدید و جدی مسئولین بالای صدا و سیما خواهد شد. البته در تمامی زمینه‌ها قوه قضاییه اقدام می‌نماید.» (صحیفه نور، ج ۲۱، ص ۷۶)

 

در نتیجه چهار تن از دست‌اندرکاران آن برنامه از جمله مدیر گروه معارف، سردبیر برنامه‌های ویژه عقیدتی سیاسی، مسئول نظارت بر برنامه به ۴ سال حبس تعزیری و ۴۰ ضربه شلاق محکوم شدند که البته بعدها با پادرمیانی رئیس سازمان و توضیحات وی مبنی بر اینکه این اشتباه سهوی بوده است، امام(ره) دستور عفو متهمان را صادر نمودند. آقای هاشمی در این باره توضیح می دهد: «امام به آقای میرعماد دادستان عمومی دستور دادند که موضوع را بررسی کنند و اگر این برنامه با قصد پخش شده، افراد را اعدام کنند. چون توهین به حضرت زهرا(س) بود. آقای میرعماد احکامی صادر کرد. شش هفت نفر محکوم شدند. از ۵سال انفصال تا شلاق. اما حکم اعدام به کسی ندادند. من به میرعماد زنگ زدم سراغ بچه‌ها را گرفتم. گفت دفتر من هستند و می‌خواهم بفرستم زندان قصر. گفتم نفرست تا من خبر دهم. نامه‌ای نوشتم به امام و… میرعماد زنگ زد و گفت دیگر نمی‌توانم نگه‌شان دارم. فرستادشان زندان قصر. من زنگ زدم به مدیر زندان و گفتم داخل بند نفرستنشان و سرشان را هم نتراشند. رفتم خدمت امام و گفتم من مقصرم. من مسئول صداوسیما هستم اگر اینها را مجازات کنید دیگر در صداوسیما سنگ روی سنگ بند نمی‌شود و من نمی‌توانم آنجا را اداره کنم. خواهش می‌کنم شما مرا مجازات کنید. امام گفت بنویس، من آنها را عفو می‌کنم. گفتم نوشتم. نامه را خدمت امام دادم. همانجا به آقای موسوی اردبیلی نوشتند که من اینها را عفو کردم. شما آنها را رها کنید. خودم غذا گرفتم و رفتم زندان…»

 

با اثبات سهوی بوده این اشتباه، حکم ارتداد عوامل توسط امام(ره) منقضی شد، چراکه ایشان در بیان خود مجازات را اولاً به شرط اثبات قصد توهین بودن دانسته و در مرحله بعد شرط انجام از روی عمد را در این ماجرا دخیل دانسته و از قوه قضاییه خواسته بودند که ابعاد ماجرا را بررسی و حکم قانونی را صادر نماید. در هر حال بررسی‌های قوه‌قضائیه نتوانست عمد بودن را در این خصوص ثابت کند از این رو حکم مجازات ارتداد برای هیچ یک از متهمان این مسئله صادر نشد.

 

اما نکته مهمی که در طول ۲۵ سال از زمان وقوع این ماجرا تحت الشعاع ابعاد فقهی ماجرا قرار گرفته و کمتر کسی به آن توجه می کند، ارزیابی ماجرا از منظر فرهنگی و اجتماعی است. اینکه چرا یک زن ایرانی باید از یک زن خارجی و البته داستانی، به عنوان الگوی خود سخن بگوید و اینکه آیا اساسا چنین الگویی – حتی در صورت عدم مقایسه با حضرت زهرا(س) و توهین به ساحت ایشان – قابل پذیرش است؟

 

نکته ای که آن خانم مصاحبه شونده نمی دانست و در طول این سالها هم کسی به آن توجه نکرده؛ اینست که اوشینی که تلویزیون ایران نشان داد با اوشین واقعی بسیار متفاوت بوده است. اوشین در اواخر داستان سریال اصلی در نقش یک «گیشا» به شغل فحشا روی می آورد و از طریق تن فروشی ارتزاق می کند، اما اوشینی که تلویزیون ایران نشان داد تحت تأثیر ارزشهای جامعه دینی ایران، بالکل دستکاری شده بود تا جایی که در پایان سریال، اوشین به یک زن قهرمان، پاکیزه و خانواده دوست بدل می شد! اما مگر ارزش های جامعه دینی ایران بر اساس الگوی حضرت زهرا(س) ساخته نشده اند؟ پس حتی همان خانم مصاحبه شونده ای هم که اوشین را الگوی خود قرار داده بود ناخودآگاه تحت تأثیر فاطمه زهرا بود. وگرنه می بایست به تأسی از اوشین ژاپنی، به خودفروشی روی می آورد!

 

شاید اگر گوینده به جای تعجبی و پرسش از خانم مصاحبه شونده، اشاره ای تلویحی به این مسئله می کرد، او هم حرفش را پس می گرفت. هرچه باشد هیچکس یک زن تن فروش را الگوی خود قرار نمی دهد.

 

منبع اصلی مطلب : خانه مشاور
برچسب ها : حضرت ,امام ,زهرا ,مجازات ,الگوی ,برنامه ,حضرت زهرا ,حضرت امام ,سلام‌الله عليها ,زهرا سلام‌الله ,محمد هاشمی ,زهرا سلام‌الله عليها ,صدای جمهوری
اشتراک گذاری: این صفحه را به اشتراک بگذارید

آینا گروه : ماجرای توهین به حضرت زهرا با الگو معرفی نمودن اوشین-درمصاحبه رادیو